Sẹo lõm là tình trạng tổn thương da thường gặp, xảy ra khi cấu trúc collagen bị phá huỷ sau viêm hoặc chấn thương, khiến bề mặt da xuất hiện các vùng lõm khó phục hồi nếu không được chăm sóc đúng cách. Không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ, sẹo lõm còn cho thấy sự suy giảm của hệ thống nâng đỡ bên trong da. Cùng tìm hiểu nguyên nhân và cách phòng ngừa sẹo lõm ngay tại nhà trong bài viết dưới đây.
Sẹo lõm là gì?
Sẹo lõm là tình trạng da bị tổn thương sâu, khiến bề mặt da xuất hiện các vùng lõm thấp hơn so với vùng da xung quanh. Tình trạng này xảy ra khi cấu trúc collagen và elastin ở tầng trung bì bị phá huỷ do viêm hoặc chấn thương, nhưng không được tái tạo đầy đủ khi da hồi phục.
Khác với sẹo thâm chỉ làm thay đổi màu sắc da, sẹo lõm là dạng tổn thương cấu trúc nên thường tồn tại lâu dài và khó tự cải thiện nếu không có biện pháp chăm sóc và can thiệp phù hợp.
5 nguyên nhân chính dẫn tới sẹo lõm
Sẹo lõm là hệ quả của các tổn thương lặp lại hoặc kéo dài trên da nhưng không được xử lý đúng cách. Dưới đây là 5 nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng này.
Sẹo lõm sau mụn trứng cá
Mụn trứng cá là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến sẹo lõm, đặc biệt trong trường hợp mụn viêm và không được kiểm soát đúng cách. Nguy cơ hình thành sẹo lõm do mụn trứng cá thường tăng lên trong các trường hợp sau:
- Mụn viêm nặng như mụn bọc, mụn nang gây tổn thương sâu xuống tầng trung bì, cấu trúc collagen bị suy giảm và vượt quá khả năng tái tạo tự nhiên của da, dẫn đến sẹo lõm.
- Tình trạng viêm kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, khiến da liên tục bị tổn thương và suy giảm khả năng phục hồi.
- Xử lý mụn không đúng cách, đặc biệt là tự ý nặn mụn, cạy nhân mụn hoặc can thiệp khi mụn chưa ổn định có thể làm tổn thương mô xung quanh, khiến viêm lan rộng và tăng nguy cơ hình thành sẹo lõm.
- Chăm sóc da sau mụn chưa phù hợp, làm gián đoạn quá trình tái tạo mô và collagen, khiến vùng da không thể phục hồi phẳng mịn như ban đầu.
Nhìn chung, mụn trứng cá không phải lúc nào cũng để lại sẹo lõm, nhưng nguy cơ sẽ tăng đáng kể khi mụn viêm nặng, kéo dài và không được chăm sóc đúng trong suốt quá trình điều trị và hồi phục.
Thuỷ đậu (trái rạ)
Thuỷ đậu thường gây tổn thương sâu và phân bố rộng, đặc biệt ở mặt và thân mình. Do đó, đây là bệnh lý da liễu có tỷ lệ để lại sẹo lõm khá cao nếu các tổn thương trên da không được chăm sóc đúng cách trong giai đoạn hồi phục. Nguy cơ sẹo lõm sau thuỷ đậu tăng lên khi:
- Nốt thuỷ đậu bị gãi, cạy hoặc bóc vảy sớm
- Vết tổn thương bị nhiễm trùng thứ phát
- Quá trình liền da diễn ra chậm hoặc không đồng đều
Nếu không được chăm sóc đúng hoặc áp dụng các biện pháp phòng ngừa phù hợp trong giai đoạn hồi phục, các tổn thương do thuỷ đậu gây ra có thể để lại sẹo lõm sâu, rõ rệt sau khi da lành hoàn toàn.
Chấn thương và phẫu thuật
Các chấn thương lớn can thiệp phẫu thuật có thể tác động đến cấu trúc da tầng sâu. Trong quá trình hồi phục, nếu mô da không được tái tạo đầy đủ, vùng tổn thương có thể hình thành sẹo lõm. Nguy cơ sẹo lõm thường tăng lên trong các trường hợp:
- Vết thương gây mất mô hoặc làm tổn thương sâu xuống tầng trung bì
- Quá trình lành thương bị gián đoạn do viêm hoặc nhiễm trùng
- Da chịu lực kéo, ma sát hoặc tác động lặp lại trong giai đoạn hồi phục
- Chăm sóc và bảo vệ da sau can thiệp chưa phù hợp
Mức độ sẹo phụ thuộc nhiều vào độ sâu của vết thương. Việc chăm sóc đúng cách trong giai đoạn da hồi phục giúp giảm đáng kể nguy cơ để lại sẹo lõm.
Viêm nang lông, áp xe da
Viêm nang lông nặng hoặc áp xe da là những tình trạng viêm nhiễm sâu, dễ gây phá huỷ mô da nếu không được điều trị kịp thời. Các tổn thương này thường xuất hiện ở lưng, mông, đùi và có xu hướng để lại sẹo lõm sau khi lành. Nguy cơ hình thành sẹo lõm tăng khi:
- Ổ viêm tồn tại lâu ngày
- Áp xe tự vỡ hoặc bị xử lý không đúng cách
- Tổn thương tái phát nhiều lần tại cùng một vị trí
Việc điều trị kịp thời và đúng cách các ổ viêm sâu giúp giảm đáng kể nguy cơ để lại sẹo lõm sau khi da hồi phục.
Chăm sóc da sai cách
Chăm sóc da không phù hợp trong giai đoạn tổn thương hoặc hồi phục cũng là một nguyên nhân chính góp phần hình thành sẹo lõm. Một số thói quen sai lầm có thể làm gián đoạn quá trình tái tạo da bao gồm:
- Lạm dụng hoạt chất mạnh khi da chưa ổn định
- Tự ý peel da, lăn kim hoặc can thiệp xâm lấn tại nhà
- Không chống nắng đầy đủ khiến da tổn thương nặng hơn
- Bỏ qua giai đoạn phục hồi da sau viêm
Nhìn chung, sẹo lõm không hình thành ngẫu nhiên mà là kết quả của nhiều yếu tố. Việc nhận diện sớm 5 nguyên nhân thường gặp kể trên giúp bạn chủ động điều chỉnh cách xử lý và bảo vệ làn da, từ đó giảm nguy cơ hình thành sẹo lõm về lâu dài.
Cách tự phòng ngừa sẹo lõm tại nhà
Phòng ngừa sẹo lõm cần được thực hiện ngay từ giai đoạn da đang tổn thương, thay vì chờ đến khi sẹo đã hình thành. Tuy các biện pháp tại nhà không có khả năng làm đầy sẹo lõm, nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ hình thành sẹo và hạn chế sẹo nặng lên. Những nguyên tắc phòng ngừa quan trọng gồm:
- Điều trị sớm các tổn thương viêm trên da: Khi các dấu hiệu viêm được kiểm soát sớm, da có nhiều cơ hội phục hồi đều và ổn định hơn, giúp giảm 40–50% nguy cơ để lại sẹo sau mụn so với trường hợp để viêm kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.
- Không nặn mụn, cạy tổn thương da: Trong thời gian da đang nhạy cảm, việc chạm tay, bóp, cạy hoặc tác động lực lên vùng tổn thương có thể làm bề mặt da hồi phục không đồng đều. Điều này khiến da dễ xuất hiện các vùng lõm sau khi lành, ngay cả khi tổn thương ban đầu không quá nghiêm trọng.
- Dưỡng ẩm và sử dụng sản phẩm hỗ trợ ngừa sẹo: Khi vết thương đã khô và không còn rỉ dịch, việc dưỡng ẩm và sử dụng kem hoặc gel hỗ trợ ngừa sẹo đều đặn giúp làm mềm mô sẹo sớm, tạo môi trường thuận lợi cho da tái tạo đều hơn, tăng tốc độ hồi phục mô và giảm nguy cơ hình thành sẹo xấu.
- Chủ động bảo vệ da khỏi ánh nắng trong giai đoạn hồi phục: Khi da đang tái tạo, việc che chắn và sử dụng chống nắng phù hợp giúp môi trường phục hồi ổn định hơn, hỗ trợ quá trình hình thành collagen diễn ra thuận lợi. Điều này góp phần giúp bề mặt da hồi phục đều và hạn chế nguy cơ hình thành sẹo lõm.
- Ăn uống và sinh hoạt lành mạnh: Ngủ đủ giấc, ăn uống cân đối và uống đủ nước giúp cơ thể có điều kiện tốt hơn để tái tạo da từ bên trong, hỗ trợ quá trình hồi phục diễn ra suôn sẻ.
- Quan sát diễn tiến hồi phục để can thiệp đúng thời điểm: Việc theo dõi cách da hồi phục theo thời gian giúp sớm nhận ra những dấu hiệu cần được tư vấn chuyên môn. Can thiệp kịp thời trong giai đoạn này giúp hỗ trợ da phục hồi đúng hướng và hạn chế hình thành sẹo lõm về sau.
Bạn có thể phòng ngừa sẹo lõm ngay từ việc chăm sóc và bảo vệ làn da trong từng giai đoạn hồi phục. Khi da được hỗ trợ đúng thời điểm và hồi phục ổn định, nguy cơ hình thành sẹo lõm có thể giảm đi đáng kể.
Những dấu hiệu bất thường cần thăm khám bác sĩ
Trong quá trình chăm sóc da tại nhà, nếu vết thương xuất hiện những dấu hiệu dưới đây, bạn nên cân nhắc thăm khám sớm để tránh nguy cơ để lại sẹo lõm hoặc biến chứng không mong muốn:
- Vết thương lâu khô, rỉ dịch hoặc có mủ
- Vùng da quanh tổn thương đỏ, sưng hoặc đau kéo dài
- Vết thương thường xuyên bong vảy, khó liền hẳn
- Bề mặt da không đều, xuất hiện cảm giác trũng nhẹ sớm
- Cảm giác ngứa, châm chích hoặc nóng rát kéo dài bất thường
Những dấu hiệu trên cho thấy quá trình hồi phục của da có thể đang gặp trở ngại và không diễn ra theo hướng ổn định. Khi da không liền thương đúng cách, cấu trúc nâng đỡ bên dưới dễ bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ để lại sẹo xấu, trong đó có sẹo lõm. Việc thăm khám sớm trong giai đoạn này giúp đánh giá chính xác tình trạng vết thương và kịp thời điều chỉnh hướng chăm sóc phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Sẹo lõm có tự đầy không?
Sẹo lõm không thể tự đầy hoàn toàn do cấu trúc collagen ở tầng trung bì đã bị tổn thương và không thể tự tạo đầy đủ trong quá trình hồi phục. Thông thường, sẹo lõm cần được can thiệp chuyên sâu bằng các biện pháp như laser, bóc tách đáy sẹo, vi kim, tiêm tăng sinh để cải thiện rõ rệt.
Ăn gì để sẹo lõm nhanh đầy?
Để hỗ trợ làm đầy sẹo lõm nhanh, bạn nên bổ sung protein (thịt nạc, cá, trứng, đậu), vitamin C (cam, ổi, kiwi, bông cải xanh), kẽm (hải sản, thịt đỏ, hạt), chất béo tốt như omega-3 (cá béo, bơ, các loại hạt) và uống đủ nước mỗi ngày, lưu ý rằng dinh dưỡng chỉ có tác dụng hỗ trợ chứ không thể làm sẹo lõm đầy hoàn toàn.
Tài liệu tham khảo
Acne scars: Overview: Thông tin tổng quan về sẹo mụn và phòng ngừa từ American Academy of Dermatology
https://www.aad.org/public/diseases/acne/derm-treat/scars
Acne scars – Causes, Diagnosis, Types & Treatment: Hướng dẫn chăm sóc, bảo vệ da và ngừa sẹo từ Cleveland Clinic
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21222-acne-scars
