Sẹo rỗ là hậu quả của quá trình lành thương không hoàn chỉnh, dẫn đến sự thiếu hụt collagen sâu tại lớp hạ bì. Để chủ động ngăn chặn tình trạng này, bạn cần nắm vững những nguyên nhân gây sẹo rỗ cốt lõi. Cùng Phòng khám Da liễu LG sẽ phân tích chi tiết và hướng dẫn phòng ngừa hiệu quả.
1. Sẹo rỗ là gì?
Sẹo rỗ (Atrophic Scars) là dạng sẹo lõm xuống dưới bề mặt da do tổn thương sâu ở trung bì khiến cấu trúc collagen và elastin bị phá vỡ. Khi quá trình tái tạo da không đủ bù đắp các mô đã mất, da hình thành các vết lõm vĩnh viễn. Sẹo rỗ thường xuất hiện sau các bệnh lý da như: mụn trứng cá viêm, thủy đậu, nhiễm trùng da hoặc sau các tác động cơ học mạnh.
Việc nắm rõ nguyên nhân cốt lõi sẽ giúp bạn phòng ngừa và điều trị hiệu quả.
2. Mụn trứng cá là nguyên nhân gây sẹo rỗ lớn nhất
Mụn trứng cá là nguyên nhân hàng đầu gây sẹo rỗ, ảnh hưởng đến khoảng 80% người từ 11-30 tuổi. Khi mụn viêm nặng như mụn bọc, mụn mủ hoặc mụn nang, vi khuẩn P. acnes sẽ tấn công lỗ chân lông, gây tắc nghẽn và viêm nhiễm sâu. Lớp hạ bì bị phá hủy, collagen bị mất đi, dẫn đến vết lõm sau khi mụn lành.
Ngay cả mụn nhẹ như mụn đầu đen hay mụn cám cũng có thể gây sẹo nếu không điều trị kịp thời. Theo các chuyên gia, mụn trứng cá ở giai đoạn dậy thì thường nặng hơn do hormone thay đổi, làm tăng sản xuất bã nhờn. Nếu để mụn tự khỏi mà không can thiệp, nguy cơ sẹo rỗ tăng lên 95% ở những người có cơ địa dễ sẹo.
Để phòng ngừa, hãy rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ hai lần/ngày, sử dụng sản phẩm chứa salicylic acid hoặc benzoyl peroxide và tránh tiếp xúc với bụi bẩn. Nếu mụn nặng, hãy đến các phòng khám da liễu như Phòng khám Da liễu LG để được kê đơn thuốc phù hợp.
3. Tự nặn mụn có nguy cơ hình thành sẹo rỗ
Tự nặn mụn là thói quen nguy hiểm, chiếm tỷ lệ cao trong các nguyên nhân gây sẹo rỗ. Khi nặn, bạn vô tình đẩy vi khuẩn sâu hơn vào da, tăng viêm và phá hủy mô liên kết. Tay không sạch hoặc dụng cụ không vô trùng có thể gây nhiễm trùng thứ phát, dẫn đến mụn mủ và sau đó là sẹo lõm.
Các nghiên cứu da liễu cho thấy việc tự nặn mụn làm tăng gấp đôi nguy cơ hình thành sẹo so với để mụn tự lành. Ở người có da dầu hoặc da nhạy cảm, lực ép khi nặn mụn dễ làm đứt gãy sợi collagen, khiến mô da tổn thương sâu. Nhiều nghiên cứu lâm sàng cũng ghi nhận rằng hành động này có thể làm ổ viêm lan rộng, kéo dài quá trình hồi phục và làm tăng nguy cơ để lại sẹo lõm vĩnh viễn. Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD) cũng khuyến cáo không tự nặn mụn tại nhà vì đây là nguyên nhân phổ biến dẫn đến sẹo rỗ và thâm sau mụn.
Để tránh, hãy kiên nhẫn chờ mụn chín và sử dụng miếng dán mụn chuyên dụng. Nếu cần lấy nhân mụn, chỉ nên thực hiện tại cơ sở y tế với bác sĩ da liễu để đảm bảo an toàn.
3. Bệnh thủy đậu cũng là lí do gây sẹo rỗ nhiều
Bệnh thủy đậu do virus Varicella zoster gây ra, thường để lại sẹo rỗ nếu không chăm sóc đúng cách. Các nốt mụn nước trên da sẽ vỡ khi gãi ngứa, dẫn đến nhiễm khuẩn và viêm da.
Sau 3-4 tuần, nếu vết thương bị bội nhiễm, collagen bị phá hủy, tạo thành sẹo lõm rộng 3-8mm nhưng nông hơn sẹo do mụn. Nguyên nhân hình thành sẹo chính là do gãi quá mạnh hoặc không giữ vệ sinh, đặc biệt ở trẻ em và người lớn có hệ miễn dịch yếu.
Một số nghiên cứu ghi nhận rằng 7 – 18% bệnh nhân sau thủy đậu có thể để lại sẹo lõm hoặc các biến dạng da. Phòng ngừa bằng cách tiêm vắc-xin thủy đậu, giữ da sạch và sử dụng thuốc kháng virus sớm. Nếu đã mắc bệnh, tránh gãi và dùng kem dưỡng ẩm để hỗ trợ lành vết thương.
4. Chấn thương, tai nạn
Chấn thương hoặc tai nạn như bỏng, trầy xước, tai nạn giao thông là nguyên nhân gây sẹo rỗ do tổn thương trực tiếp lên da. Khi da bị xé rách hoặc bỏng sâu, lớp hạ bì bị ảnh hưởng, dẫn đến thiếu collagen trong quá trình lành. Vết thương lớn thường để lại sẹo lõm rộng, khó điều trị.
Ngoài ra, nếu vết thương bị nhiễm trùng, quá trình viêm kéo dài sẽ làm tình trạng tệ hơn. Các chuyên gia lưu ý rằng, da mỏng ở mặt và cổ dễ hình thành sẹo rỗ hơn các vùng khác.
Để giảm rủi ro, hãy xử lý vết thương ngay bằng cách rửa sạch, băng bó và dùng kháng sinh nếu cần. Tránh tiếp xúc nắng để ngăn chặn tăng sắc tố.
5. Phẫu thuật ở trên mặt góp phần là nguyên nhân gây sẹo rỗ
Phẫu thuật — dù là thủ thuật nhỏ như cắt u mềm, mổ ruột thừa hay các can thiệp thẩm mỹ — đều có nguy cơ để lại sẹo rỗ nếu quá trình lành thương bị gián đoạn. Khi dao mổ cắt qua lớp thượng bì và trung bì, cấu trúc collagen và elastin bị đứt gãy. Nếu cơ thể không tạo đủ collagen mới để bù lại phần mô đã mất, vùng lõm sẽ hình thành và phát triển thành sẹo rỗ.
Nguy cơ này đặc biệt tăng cao khi vết mổ bị nhiễm trùng, viêm dai dẳng hoặc chịu lực kéo căng trong thời gian hồi phục. Tình trạng viêm kéo dài kích hoạt mạnh các enzyme phân hủy mô như MMP-1 và MMP-9 (Matrix Metalloproteinases), làm collagen bị phá vỡ nhanh hơn tốc độ tái tạo. Điều này khiến bề mặt da phục hồi không đồng đều và dễ xuất hiện sẹo.
Theo Tạp chí Dermatologic Surgery (2019) và Hướng dẫn điều trị sẹo của Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ – AAD, tỷ lệ để lại sẹo lõm sau phẫu thuật ở nhóm có yếu tố nguy cơ (da mỏng, cơ địa dễ sẹo, nhiễm trùng hoặc viêm sau mổ) ước tính khoảng 10–20%. Con số này thay đổi tùy theo vị trí phẫu thuật, độ sâu tổn thương và chế độ chăm sóc hậu phẫu.
Vì vậy, kiểm soát nhiễm trùng, giảm viêm đúng thời điểm và hạn chế tác động cơ học lên vết thương là những yếu tố quyết định để giảm tối đa nguy cơ hình thành sẹo rỗ.
Không chỉ phẫu thuật lớn, các thủ thuật da liễu như đốt điện, laser CO₂, hoặc tẩy nốt ruồi cũng có thể gây sẹo lõm nếu chăm sóc sau thủ thuật không đúng chuẩn – điển hình như cạy mài sớm, để vết thương quá khô hoặc không bảo vệ da khỏi tia UV.
6. Chăm sóc da không đúng cách
Chăm sóc da không đúng cách là nguyên nhân gián tiếp nhưng phổ biến làm tăng nguy cơ hình thành sẹo rỗ. Việc rửa mặt quá mạnh, lạm dụng tẩy da chết, sử dụng mỹ phẩm chứa cồn hoặc hương liệu dễ gây kích ứng sẽ làm hàng rào bảo vệ da suy yếu. Khi lớp màng ẩm bị tổn thương, da trở nên dễ viêm, dễ nhiễm trùng và khả năng tái tạo collagen kém đi – đây là điều kiện thuận lợi để sẹo rỗ xuất hiện.
Bên cạnh đó, việc không sử dụng kem chống nắng khiến tia UV phá hủy sợi collagen và elastin, kích hoạt các enzyme MMP làm thoái hóa mô liên kết. Điều này không chỉ khiến da lão hóa nhanh mà còn làm các tổn thương sau mụn khó lành và dễ để lại lõm.
Chế độ ăn thiếu dinh dưỡng, vitamin C, kẽm hoặc protein sẽ khiến tốc độ lành thương chậm. Hút thuốc, uống rượu và căng thẳng kéo dài cũng làm giảm lưu lượng máu đến da, ức chế quá trình tổng hợp collagen mới – yếu tố quyết định trong việc hồi phục mô sau viêm.
Để cải thiện, bạn nên:
- Sử dụng sữa rửa mặt dịu nhẹ, tránh chà xát mạnh.
- Dùng sản phẩm phục hồi chứa vitamin C, niacinamide hoặc panthenol.
- Thoa kem chống nắng SPF 30+ mỗi ngày để bảo vệ cấu trúc collagen.
- Ăn uống đủ chất, hạn chế đường và sữa bò, bổ sung vitamin C, kẽm, omega-3.
- Duy trì thói quen sống lành mạnh, ngủ đủ và tránh hút thuốc.
Dưới đây là bảng tóm tắt các nguyên nhân gây sẹo rỗ:
| Nguyên nhân | Mô tả ngắn gọn | Nguy cơ cao ở ai | Cách phòng ngừa cơ bản |
|---|---|---|---|
| Mụn trứng cá | Viêm nhiễm lỗ chân lông, phá hủy collagen | Người trẻ, da dầu | Điều trị mụn sớm, tránh chạm tay |
| Tự nặn mụn | Tăng viêm, đẩy vi khuẩn sâu hơn | Ai cũng có thể | Sử dụng dụng cụ chuyên dụng tại bác sĩ |
| Bệnh thủy đậu | Mụn nước vỡ dẫn đến nhiễm trùng | Trẻ em, người lớn chưa tiêm | Tiêm vắc-xin, giữ vệ sinh |
| Chấn thương, tai nạn | Tổn thương trực tiếp da | Người lao động, chơi thể thao | Xử lý vết thương nhanh, băng bó |
| Phẫu thuật | Vết mổ lành chậm hoặc nhiễm trùng | Người có cơ địa sẹo | Chăm sóc hậu phẫu kỹ lưỡng |
| Chăm sóc da sai | Da yếu, dễ tổn thương do nắng, mỹ phẩm kém | Người bận rộn, thiếu kiến thức | Routine chăm sóc đúng, dùng sản phẩm uy tín |
Ngoài ra, các phương pháp điều trị sẹo rỗ bao gồm lột da hóa học, lăn kim, laser, hoặc tế bào gốc. Hiệu quả cao nhất khi kết hợp sớm và nên thực hiện tại các phòng khám uy tín như Phòng khám Da liễu LG để được tư vấn miễn phí. Chi phí trị sẹo rỗ bao nhiêu tiền và thời gian phụ thuộc vào mức độ sẹo, nhưng trung bình cần 3-8 buổi.
Sẹo rỗ hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu bạn hiểu rõ nguyên nhân hình thành và có cách chăm sóc da khoa học. Thay vì chờ đến khi sẹo xuất hiện mới điều trị, hãy chủ động bảo vệ làn da bằng việc duy trì lối sống lành mạnh, điều trị mụn đúng cách và chăm sóc da thường xuyên.
